U fokusu

Goran Sekulović

‘’Letopis Matice S(e)rpske’’ iz 1825/26.g. o C(e)rnogorcima

Jul 30, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

Śedoci smo gotovo svakodnevno sistemskih i sistematskih nastojanja klerofašističke vlasti da u cilju posrbljavanja Crnogoraca i Crne Gore prikažu čitavu crnogorsku istoriju kao nepostojeću, odnosno srpsku. Zato se sve bitke koje je slobodna i nezavisna Crna Gora, dakle, Crnogorci prije svega, dobijala nad Turskom vojskom, sada prikazuju kao pobjeda Srba i Srbije, odnosno ‘’crnogorskih Srba’’. Nikada ni u jednom istorijskom dokumentu nećete naići na ‘’crnogorske Srbe’’, već isključivo na Crnogorce kao aktere vojne, vjerske, političke, državne i svake druge istorije Crne Gore. Prof. dr Milo Lompar neđe reče da se sada u savremenosti može prihvatiti da su neki ljudi u Crnoj Gori, ako to hože i žele, Crnogorci, ali da je u istoriji to sasvim drugačije i jasno, naime, da su to sve Srbi, ili kako on kaže – sa Njegošem je jasno, tu ne može biti pogađanja!? Upravo je suprotno: etnički i ideološki inženjering je učinio da se neki od Crnogoraca danas osjećaju crnogorskim Srbima, odnosno, kao Srbi, iako su etnički i nacionalno Crnogorci. I to se mora  prihvatiti kao elementarna činjenica, jer u suprotnom izlaz bi bio samo oružani sukob. Ali, što se tiče istorije, tu je sve jasno i sasvim obrnuto od onoga što velikosrbi tvrde. Nikakvih crnogorskih Srba u istoriji nije niti bilo niti ih je moglo biti. Kao dokaz tome evo kako je čuveni časopis ‘’Letopis Matice S(e)rpske’’ o Crnogorcima pisao u svom prvom broju za 1825/26.g., štampanom u Budimu (tadašnja Srbija je bila provincija Turske), u kojem se, između ostalog bavio Crnogorcima, istorijom Crnogoraca i, kako se kaže, različnošću od svih drugih evropskih naroda. Naravno, niđe Srba tada nije bilo u Crnoj Gori, čak ni u Bosni niti drugdje, osim preko Save i Dunava đe su se preselili do kraja XVII-og vijeka.

‘’Ne samo zbog svoje k otečestvu i slobodi goreće ljubavi i mužestvene hrabrosti, no i zbog drugih sebi samo svojstvenih običaja i povedenija u životu jesu Crnogorci savršenijeg zaista poznanstva i mnogo dostatočnijeg, nego što imamo, opisanija dostojni. Oni sami po sebi sačinjavaju osobiti i od svih drugih naroda u Evropi sasvim različni narod: oni i dan današnji stoje nekim načinom još na prvom stepenu svog jestestvenog sostojanija imajući odlični svoj karakter, koji nas na sretna vremena starogrčka opominje.

No osim ovih opštih o njima za svakog narodoispitatelja važnih primječanija, jesu oni za nas Srbe tim još više znatni, što su s nama jednog pokoljenja, jednog jezika, jedne crkve i što mi pored svega toga ovu rođenu našu braću i sada još tako malo, uopšteno govoreći, poznajemo, da se po tome naše o njima poznanstvo ili nikakvo , ili sumliteljno i neiizvjesno nazvati može.

Namjerni smo, dakle, upotrebivši sredstva, koja su nam na ruci, Crnogorce u različnim njihovog života otnošenijama smatrati i od vremena na vrijeme u našu Letopis kratka o tom naznačenija stavljati, želeći da bi se o ovom, iz mnogog prizrenija doista važnom slovenskom kolenu drugi literatori, koji za to bolju priliku imaju, dostatočnije opisanije što skorije izdali. 

Cijela zemlja crnogorska sastoji se iz visokih planina, koje leže između turske Albanije i ilirske Dalmacije, od doline Garbe južno, duž bosanske Hercegovine, do predjela Kastela - nova, a vostočno od oblasti kotorske; Crna Gora, dakle, stoji pod 36-37 stepenom dužine, a 42-43 stepenom geografske širine, okružena sa tri strane turskom, a sa četvrte negda venecijanskom Albanijom, imajući u svojoj okruženosti 100 milja (60 na jedan stepen računajući), a u cijeloj površini 418 kvadratnih milja. Ona je ime svoje po svoj prilici dobila od grdnih planina, na kojima visoke jele rastu, izgledajući naročito zimi crne i davajući čitavom predjelu neki užasni crnila vid. Italijani docnije prevedu naimenovanije ovo Crna Gora nazvavši je Montenegro (ili Monte nero).

Kad je ovo ime Crna Gora najprije postalo to se uprav znati ne može, jer se to ni u kakvom pisatelju drevnosti ili srednjeg vijeka ne nalazi. U vrijeme Livija i Plinija živjeli su u sadašnjoj Crnoj Gori narodi, koji su se zvali gentes labeates, blizu budućeg jezera skadarskog (lacus labeatis). Dok je carstvo carigradsko vladalo bila od Crne Gore Nahija Prevaltanija, koja se od bregova kotorskih do rijeke Drine, a katkad i do grada Dubrovnika (Durazzo, Dyrrachium (!) protezala i takim načinom časta Dalmacije, Albanije i Makedonije zanimala.

Uopšte prije nego što je ime Crnogorci postalo zvali su se tamošnji žitelji najprije Epiroti, a poslije Albanezi. Prije nego što su Rimljani Iliriju (Dalmaciju) osvojili, imala je Crna Gora svoje kraljeve. No kad je ilirski kralj Gencijus 168 po Hr. (bivši makedonskom kralju Perzeju protiv Rimljana pod Emilijem Paulom bojevavši u pomoći), od Lucija Anicija pobijen, zarobljen u Rimu u trijumfu vođen bio, i kad je Ilirija postala rimskom provincijom, oslobodi se čast Dalmacije, kojoj je i Crna Gora pripadala i učini još s nekoliko dalmatinskih gradova kao neku sojuznu republiku, koju poslije Avgust sebi pokori i k drugim istočnim carstva svoga oblastima pričisli.

U vrijeme velikog preselenja naroda napadali su na nju često Goti, a šestoga vijeka osvoje je slavenska pokolenja; poslije ovih pak potpade Crna Gora grčkom carstvu, a po tom kraljevima srpskim, koji su Bosnu, Bugarsku i čast stare Dalmacije sebi pokorili. no poslije padenija srpskog prestola ostane Crna Gora kao i druge susjedne zemlje pod svojim manjim poglavarima i knezovima, koji s venecijanskom republikom u tješnji sojuz stupe. U ovaj period pada život velikog jednog muža, slavnog Kastriote, inače Skenderbega, koji je slavom svojih junačkih djela čitavu Evropu do udivljenija doveo bio, i koji se nekim načinom smatrati može kao pravi junak od Epira i Crne Gore...’’

U prvom broju ‘’Letopisa S(e)rpskog’’ iz 1825/26.g. u poglavlju koje se bavi Sloveno - Serbskim koljenom, dalje se pod brojem 1. navode Bugari, navodeći đe se sve oni nalaze, a onda se govori i o samim S(e)rbima. ‘’Najpre u kraljevstvu Serbskom (sadašnjoj provinciji Turskoj Serf - Vilaet) s obe strane Morave izmeđ Timoka, Drine, hema, Save i Dunava obitavali; posle su pak naročito pri koncu 17 veka u Austr. Slavoniju i južnu Mađarsku prešli i tu se naselili. Oni se zloupotrebiteljno i Raci nazivaju ot inostrani; jer jedna čast Srbalja živi oko reke Raške, koja je nekad celu zemlju Serbsku na Serbiju i Rašku delila. U Serfvilaetu ima Serbalja 900000; u Mađarskoj pak, isključavajući Slavoniju, 558000, dakle svega 1258000; svi su vostočno pravosl. cerkve.’’ O Bosni i Bošnjacima se kaže: ‘’Bošnjaci žive izmeđ Drine, Verbasa, Save, Dalmacije i Hema, čislom 450000; ispovedaju i islam, ili su Rimokatolici, ili pravoslavni.’’

O C(e)rnogorcima se navodi: ‘’Cernogorci (Montenegri) nazivaju se Slovenski obitatelji planina Cernogorski u Turskoj Albaniji, koji se od primorja Antivarskog do Bosne proteže. Ot Turaka nikad nisu pokoreni bili; i dan današnji jesu slobodni i nezavisimi. S njima upravlja Episkop i Mitropolit Petr Petrović. Ima ih preko 55000 ljudi, koi su svi bez izjašija pravoslavni vost, cerkve sinovi.’’

Eto, tako kaže istorija, prije svega, srpska, ona nekadanja, prava, a ova nova, izmišljena, načertanijevska, ideološki i paravjerski, militantno i porobljivački, falsifikujući i zloupotrebljivački usmjerena klerofašistička velikosrpska etnički i vjerski inženjering instant ‘’nauka’’ neka im služi na čast. Ali, njima je etičko odavno izgubilo svaki smisao i na pijedestal svih ‘’vrijednosti’’ samo je (pre)ostalo etničko, filetističko, svetosavsko.