Anatomija jedne obmane: Kako kritičari vide transformaciju SPC-a i patrijarha Porfirija
(15 riječi)
Sramotno opijelo ratnom zločincu i genocidnom krvniku Ratku Mladiću, koje je u Beogradu pred desetinama hiljada ekstremista u crnim majicama služio poglavar Srpske pravoslavne crkve, patrijarh Porfirije, za neupućene je predstavljalo šok. Međutim, za mnoge koji prate političko-crkvenu scenu Balkana, ovaj čin nije bio nikakav iznenadni preokret, već logičan kontinuitet i konačni pad svih maski.
Pitanje koje se godinama provlačilo , da li je Porfirije "simpatični zagrebački dječak" koji je naprasno prešao na tamnu stranu - od starta je bilo pogrešno postavljeno. Mnogi analitičari ukazuju da Porfirije vjerovatno nikada nije ni bio istinski umjereni intelektualac. Njegov regionalni "šarm" i medene riječi o suživotu dok je službovao u Zagrebu bili su, po mišljenju kritičara, samo taktička faza. Stvarno lice ovog episkopa i patrijarha, kako navode, zabilježeno je mnogo ranije na snimcima sa interneta, đe u društvu pjeva pjesme koje veličaju četničke pokrete i Dražu Mihailovića. Njegovo političko djelovanje dodatno je ogoljeno desantom na Cetinje pod dugim cijevima 2021. godine, osporavanjem presuda za genocid u Srebrenici, te javnim izjavama o "promjenjivosti granica".
Analiza uticaja: Režim, crkvena jerarhija i pretpostavke o BIA-i
U javnosti i medijima sve su glasnije pretpostavke o mehanizmima koji su doveli Porfirija na tron SPC-a. Mnogi politički posmatrači smatraju da njegov izbor 2021. godine nije bio slučajan, već proizvod političko-strategijskih interesa režima Aleksandra Vučića i uticajnih krugova u Sinodu, prije svih episkopa bačkog Irineja Bulovića.
U regionalnim medijima i analizama često se iznose tvrdnje da je srbijanska obavještajna služba (BIA) imala ulogu u procesu izbora patrijarha, s ciljem da se na čelo Crkve postavi ličnost koja će blisko sarađivati sa zvaničnim Beogradom. Pretpostavlja se da je cilj ove sprege pretvaranje SPC-a u ključnu polugu za sprovođenje politike "Srpskog sveta" u Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i regionu, djelujući kao instrument meke moći tamo đe zvanična politika nema direktan prolaz.
Etnofiletizam i kontroverzne kanonizacije
Kritičari iz redova teologa i političkih analitičara upozoravaju da praksu koju SPC sprovodi uveliko odstupa od kanonskih temelja hrišćanstva. Podseća se da je Velikocarigradski sabor 1872. godine osudio etnofiletizam -stavljanje nacionalnog identiteta i interesa iznad vjere i crkve. Prigovara se da SPC u svojoj praksi često stavlja fokus isključivo na jedan narod, čime se marginalizuju ili negiraju drugi identiteti.
Posebno oštre kritike dolaze na račun kanonizacije i veličanja istorijskih ličnosti sa kontroverznim i ratnim biografijama. Odluke o proglašenju za svece pojedinaca iz Drugog svjetskog rata, poput Mace Vukojičića ili Slobodana Šiljka, u dijelu javnosti se tumače kao otvaranje starih rana i relativizacija istorijskih zločina, čime crkva umjesto pomirenja podstiče nove podjele.
Poslovne aktivnosti, izbjegavanje obaveza i bezbjednosni rizici
Pored vjerskog i političkog djelovanja, sve su češće debate o ekonomskim i društvenim aktivnostima SPC-a. U javnosti se ukazuje na masovne investicije u građevinarstvu, stambeno-poslovne komplekse i ugostiteljstvo. Zbog specifičnog zakonskog statusa vjerskih zajednica, često se iznose sumnje u transparentnost tih poslova i izbjegavanje poreskih obaveza prema državama u kojima djeluju.
Takođe, izražava se zabrinutost zbog okupljanja raznih nevladinih, desničarskih i takozvanih "patriotskih" organizacija i grupa (poput "Tvrdoša" i sličnih) pod okriljem crkvenih struktura. Politički i bezbjednosni analitičari u Crnoj Gori i regionu smatraju da ove grupe ne predstavljaju obične vjernike, već potencijalne paraformacije i sredstvo za izazivanje političkih i društvenih tenzija.
Odnos prema Crnoj Gori i internim skandalima
Poseban fokus kritike usmjeren je na djelovanje SPC-a u Crnoj Gori. Postoji rašireno uvjerenje u suverenističkom dijelu javnosti da se na ključna sveštenička mjesta sistemski dovode lica sa strane, sa primarnim zadatkom da negiraju crnogorsku naciju, jezik i državnost.
Kao primjer se često navode istupi pojedinih sveštenika u Beranama i manastiru Đurđevi Stupovi, koji su u svojim besjedama iznosili teške optužbe i uvredljive poruke na račun lokalnog stanovništva i države Crne Gore. Ovakvi incidenti u javnosti se tumače kao dio šireg projekta degradacije crnogorskog identiteta. Istovremeno, kritičari naglašavaju ironiju u kojoj se crkvene vlasti bave visokom politikom i drže moralne pridike, dok se optužbe o unutrašnjim skandalima, poput pedofilije i zlostavljanja o kojima su govorili bivši članovi klera, uglavnom zataškavaju ili ignorišu.
Zbog svega navedenog, Vlada Crne Gore i Vrhovno državno tužilaštvo (VDT) trebaju bez odlaganja donijeti odluku o trajnoj zabrani ulaska patrijarha beogradskog Porfirija u Crnu Goru.
Ponovni poziv državnom vrhu Crne Gore da pokrenu zahtjev vraćanje autokefalnosti kao put ka ispravljanju istorijske nepravde.
Sve navedeno jasno ukazuje da je Pravoslavna crkva u Crnoj Gori, usljed pošasti etnofiletizma i političkih pritisaka sa strane, otrgnuta od svojih izvornih kanonskih i istorijskih korijena. Jedini dugoročni izlaz iz ove spirale podjela i podrivanja državnog suvereniteta jeste vraćanje pravoslavne crkvene samostalnosti u Crnoj Gori.
Zbog toga ponovo pozivam predsjednika Crne Gore Jakova Milatovića i premijera Milojka Spajića da bez odlaganja pokrenu zvaničnu inicijativu prema Vaseljenskoj patrijaršiji za povraćaj autokefalnosti Pravoslavne crkve u Crnoj Gori.
Time bi se konačno ispravila velika istorijska nepravda iz 1918. godine, kada je zajedno sa nestankom crnogorske države nasilno ukinuta i autokefalna Crnogorska crkva. Priznanje autokefalnosti i konstituisanje jedinstvene Pravoslavne crkve u Crnoj Gori stvorilo bi duhovni dom za sve pravoslavne vjernike u našoj državi, bez obzira na njihovu nacionalnu pripadnost, i stavilo tačku na višedecenijske sukobe, negiranja i političke zloupotrebe vjere.
Crnogorski forum
9. 09. 2026.g
0 Komentara