Crveni barjak koji traje
Za razliku od trobojke, koja je vezana za jednu istorijsku epohu i određeni politički kontekst, crveni barjak sa dvoglavim orlom prati Crnu Goru kroz mnogo duži period. On nije simbol jedne generacije ili jedne ideje, on je simbol trajanja. Zato pitanje nije da li trobojka ima svoje mjesto u istoriji. Ima. Pitanje je koji simbol može danas da predstavlja zajednički imenitelj jedne države. To je crveni barjak. U društvu koje je i dalje osjetljivo na identitetske podjele, uvođenje paralelnih simbola lako može učvrstiti linije razdvajanja, umjesto da ih briše
Državna zastava Crne Gore, usvojena 2004. godine, u javnom diskursu se ponekad pokušava predstaviti kao nov simbol. Međutim, suštinski gledano, ona nije novina, već savremena potvrda jednog mnogo dubljeg istorijskog kontinuiteta koji seže u vrijeme Crnojevića i početke organizovane crnogorske državnosti.
Crnojevići su bili srednjovjekovna vladarska dinastija koja je upravljala Zetom (današnjom Crnom Gorom) u 15. vijeku, poznata po očuvanju državnosti i otporu Osmanskom carstvu. Najpoznatiji vladar, Ivan Crnojević, osnovao je Cetinje kao političko i duhovno središte, dok je njegov sin Đurađ pokrenuo prvu štampariju na Balkanu. Dakle, nije slučajno da je srednjovjekovna zastava Crnojevića iz XV vijeka vraćena da bude barjak obnovljene nezavisne Crne Gore. Potpuno opravdano, to je simbol koji nosi ideju trajanja države i spada među najstarije državne simbole u Evropi.
U vrijeme kada su mnogi evropski prostori tek tražili svoje političke obrise, Crna Gora je već imala prepoznat znak vlasti i identiteta. Crvena zastava sa zlatnim dvoglavim orlom bila je izraz svijesti da država postoji i da traje.
Zastava Crnojevića iz XV vijeka (Foto: UGC)
Zato rasprave u parlamentu o zastavi treba posmatrati pažljivo i bez pojednostavljivanja. Važno je podsjetiti da se u parlamentu ove sedmice nije raspravljalo o ukidanju postojeće državne zastave, već o uvođenju narodne zastave - trobojke Knjaževine Crne Gore iz 1905. koja već uživa zakonsku zaštitu. Taj prijedlog Demokratske narodne partije, uz podršku Nove srpske demokratije, SNP-a, Demokrata i nezavisnog poslanika Dragana Bojovića svakako predstavlja legitiman politički stav. U pitanju su programska opredjeljenja tih stranaka koje mahom okupljaju Srbe u Crnoj Gori.
Formalno pravno, državna zastava nije dovedena u pitanje. Ali suštinski, rasprava se tu tek otvara.
Dio vladajuće koalicije predvođen PES-om smatra da ovakva pitanja ne treba otvarati u trenutku kada bi fokus trebalo da bude na evropskim integracijama, ekonomiji i stabilnosti institucija. Drugi dio, naročito unutar srpske zajednice u Crnoj Gori, vidi ovu inicijativu kao pokušaj da se prizna simbolička ravnopravnost jednom značajnom dijelu građana.
Tu dolazimo do bitne tačke na koju se pozivaju predstavnici Srba: stabilno društvo ne može postojati ako dio njegovih građana ima osjećaj da nije ravnopravan, bilo politički, društveno ili simbolički.
Istovremeno, način na koji se o tim pitanjima govori jednako je važan kao i sama pitanja. Opozicija predvođena DPS-om je na stanovištu da narodna zastava ne može postojati u građanskoj državi. I zaista postoji i realan rizik koji se ne može zanemariti. Uvođenje paralelnih simbola, uz državnu zastavu, može s vremenom dovesti do toga da simboli počnu da se koriste zavisno od etničkog identiteta ili političkog opredjeljenja. Time bi državna zastava, kao zajednički znak svih građana, počela da gubi svoju integrativnu ulogu. Drugim riječima: otvorio bi se prostor za svojevrsni simbolički dualizam, a takve stvari rijetko vode smirivanju podjela.
U tom kontekstu, važno je jasno razumjeti i istoriju trobojke na koju se ove inicijative pozivaju. Trobojka ne potiče iz srednjovjekovne crnogorske državne tradicije, već iz šire ideje panslovenizma u XIX vijeku. Svoju političku afirmaciju dobija u tom periodu, a njena prva upotreba vezuje se za Srbiju i vrijeme Miloša Obrenovića i kratkotrajni Sretenjski Ustav iz 1835. godine kada je trobojka prvi put predstavljena. Ubrzo zatim, pod pritiskom velikih sila, dolazi do promjene rasporeda boja, nakon čega se formira obrazac koji će kasnije postati prepoznat kao srpska trobojka.
Iz tog obrasca, a ne iz starije crnogorske heraldike, knjaz Nikola preuzima trobojku kao zastavu Knjaževine, a potom i Kraljevine Crne Gore. To toj zastavi daje nesporan istorijski značaj, ali i jasno govori da ona pripada jednom određenom vremenu snažnih panslovenskih ideja i političkih okolnosti XIX i početka XX vijeka. To je, u suštini, zastava pod kojom je Crna Gora, kao pobjednica u Prvom svjetskom ratu, prestala da postoji 1918. godine.
Važno je pritom izbjeći i pojednostavljivanja. Tu trobojku ne treba miješati sa kasnijim varijantama iz bivše SFRJ, SR Jugoslavije, jer su nastale u potpuno drugačijem kontekstu.
Jednako tako, nije korisno svaki pokušaj simboličke afirmacije srpske zajednice automatski posmatrati kao prijetnju državi. Takav pristup samo produbljuje nepovjerenje i vraća raspravu unazad. Zato ova tema traži više pažnje nego buke.
Jer, između potrebe da se svi osjećaju ravnopravno i potrebe da država ima jasan i zajednički simbol postoji tanka linija koju nije lako održati, ali je nužno.
I tu dolazimo do ključne razlike. Za razliku od trobojke, koja je vezana za jednu istorijsku epohu i određeni politički kontekst, crveni barjak sa dvoglavim orlom prati Crnu Goru kroz mnogo duži period. On nije simbol jedne generacije ili jedne ideje, on je simbol trajanja. Zato pitanje nije da li trobojka ima svoje mjesto u istoriji. Ima. Pitanje je koji simbol može danas da predstavlja zajednički imenitelj jedne države. To je crveni barjak. U društvu koje je i dalje osjetljivo na identitetske podjele, uvođenje paralelnih simbola lako može učvrstiti linije razdvajanja, umjesto da ih briše.
A simbol koji traje vjekovima nikada nije bio linija podjele. On je bio mjesto okupljanja. Zato današnja zastava Crne Gore nije samo pravna norma. Ona je nastavak jedne duge priče. I upravo zbog toga, crveni barjak sa dvoglavim orlom ostaje više od simbola. On je dokaz trajanja, ali i podsjetnik na odgovornost da se to trajanje razumije i sačuva.
Nenad Zečević
0 Komentara