Piše: Zoran M. Vukčević

U istoriji Crne Gore postoje datumi koji nijesu samo hronološke tačke u kalendaru, već duboke pukotine kroz koje se vidi sudbina jednog naroda. Jedan od takvih dana je i 13. mart 1947. godine, kada je u akciji pripadnika Odeljenje za zaštitu naroda ubijen Krsto Popović, dok je u istoj akciji život izgubio i Rako Mugoša, jedan od istaknutih boraca Trinaestojulskog ustanka.

U tom kratkom i krvavom sudaru istorije, na jednoj planinskoj stazi, nijesu se sreli samo ljudi. Susrele su se dvije epohe, dvije ideje slobode i dvije vjere u Crnu Goru.

Krsto Popović bio je ratnik onih vremena kada se sloboda branila puškom i zakletvom. Učesnik ratova u kojima je Crna Gora branila svoju čast i državno ime, oficir stare vojske i jedan od vođa Božićnog ustanka, ostao je simbol jedne političke i moralne ideje, ideje da Crna Gora ima pravo na svoje istorijsko trajanje i na svoju državnu ličnost.

Rako Mugoša pripadao je drugoj generaciji i drugoj istorijskoj vjeri. Njegova borba vodila se pod zastavom antifašizma i revolucije, u uvjerenju da se sloboda naroda može osigurati novim društvom, novom pravdom i novim poretkom.

Ipak, kada se istorija posmatra iz distance vremena, postaje jasno da između te dvije sudbine postoji nešto dublje od političkog neslaganja.

Postoji ista strast prema zemlji.

U tom smislu tragedija njihove smrti nije samo politički događaj. Ona je filozofska slika jednog starog crnogorskog paradoksa, paradoksa naroda koji je kroz vjekove imao snage da se suprotstavi carstvima, ali je često ostajao ranjiv pred sopstvenim podjelama.

Nema mnogo država čije je nacionalno biće satkano od toliko istorijskih tragedija kao što je to Crna Gora. U njenoj istoriji često su stradali ljudi koji su joj željeli dobro, ali su vjerovali da do tog dobra treba stići različitim putevima.

I tako su, ne jednom, u ime iste zemlje ustajali jedni protiv drugih.

Zato danas, kada se śetimo tog martovskog dana, ne bi trebalo da gledamo samo političke strane istorije. Iza tih strana stoje ljudi, i iznad njih stoji zemlja.

Ako bih danas palio svijeće, zapalio bih ih za božićnjeg Krsta i za trinaestojulskog Raka. Zapalio bih ih i za Crnu Goru, tu najtežu i najbistriju suzu što je iz oka nastanka kanula, suzu koja se kroz vjekove slivala niz lice istorije i koju su bezbroj puta pokušavali da izbrišu.

Ali je uvijek ostajala.

Jer Crna Gora je zemlja koja je kroz milenijumsku borbu naučila da opstaje i onda kada izgleda da je slomljena. Ipak, kroz sve te vjekove postojala je jedna rana koja joj je često bila teža od svih spoljašnjih neprijatelja.

To je rana nesloge.

Ta nesloga, gotovo stara koliko i crnogorska sloboda, ponekad je bila tiha, a ponekad krvava. Ali je uvijek ostavljala trag u istoriji, podśećajući da sudbina malih naroda često zavisi ne samo od odnosa velikih sila, nego i od njihove sposobnosti da sačuvaju unutrašnje jedinstvo.

Možda je zato i tragedija Krsta Popovića i Raka Mugoše mnogo više od istorijske epizode. Ona je opomena. Opomena da je Crna Gora kroz svoju istoriju uvijek bila najjača onda kada su njeni sinovi znali da prepoznaju zajedničku sudbinu, čak i onda kada su se razlikovali u idejama.

Jer država ne može počivati samo na pobjedama jedne strane i porazima druge. Ona opstaje tek onda kada istorija dobije širinu da u sebi nosi i Krsta i Raka, i Božićni ustanak i Trinaesti jul, kao različite, ali istinske izraze crnogorske borbe za slobodu.

U tom smislu, taj martovski dan nije samo śećanje na dvije smrti.

To je podśećanje na jednu staru istinu:

Crna Gora je preživjela mnoge neprijatelje, ali će njena budućnost uvijek zavisiti od toga hoće li njeni ljudi uspjeti da pobijede ono najteže, sopstvene podjele.

Jer tek tada suza iz njenog oka neće više biti suza tragedije, nego suza dostojanstva.

aktuelno.me