Nevladine organizacije CGO i UDIK pozvale su Fond penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore da raskine ugovor sa rehabilitacionim centrom „Vilina Vlas“ kod Višegrada i taj objekat ukloni iz programa odmora i oporavka koji se po povoljnim uslovima nudi penzionerima i penzionerkama.

Kako navode, iako mogućnost korišćenja odmora i rehabilitacije u različitim objektima u zemlji i regionu predstavlja važnu i društveno odgovornu mjeru, izbor partnerskih objekata mora biti u skladu sa osnovnim etičkim principima, kulturom sjećanja i poštovanjem žrtava ratnih zločina.

CGO i UDIK podsjećaju da je banjsko lječilište „Vilina Vlas“, udaljeno oko pet kilometara od Višegrada, tokom rata u Bosni i Hercegovini bilo mjesto zatočenja, mučenja i sistematskog seksualnog nasilja nad nesrpskim stanovništvom.

Prema izvještaju posebnog komiteta Ujedinjenih nacija iz 1994. godine, tokom 1992. u tom objektu silovano je oko 200 žena, od kojih su neke ubijene, dok su neke izvršile samoubistvo. U tom prostoru zlostavljano je i mučeno i 17 građana bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin kod Priboja, koje su u oktobru 1992. oteli pripadnici paravojne formacije „Osvetnici“, predvođeni Milanom Lukićem.

U jednoj od presuda Suda Bosne i Hercegovine ovaj objekat opisan je kao „rehabilitacioni centar pretvoren u ženski logor u koji su dovođene žene i djevojčice koje su sistematski maltretirane“. Za zločine počinjene u „Vilinoj Vlasi“ osuđen je Željko Lelek na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući seksualno nasilje, dok su drugi počinioci uglavnom procesuirani za druge zločine počinjene u Višegradu i okolini.

Nakon rata „Vilina Vlas“ je nastavila da funkcioniše kao banjsko i rehabilitaciono lječilište. Međutim, na objektu, niti u njegovoj zvaničnoj prezentaciji, nema informacija da je tokom rata bio mjesto zatočenja, mučenja i silovanja, niti postoji spomen-obilježje ili memorijalna ploča koja bi ukazala na počinjene zločine.

CGO i UDIK ocjenjuju da promocija ovog objekta u turističke i rehabilitacione svrhe, bez konteksta i pijeteta prema žrtvama, predstavlja primjer negiranja i normalizacije zločina, te da mnogi posjetioci nijesu svjesni da borave u prostoru u kojem su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Na takvu praksu, podsjećaju, reagovala je i regionalna REKOM mreža pomirenja, koja je ocijenila da je riječ o svjesnom izboru da se o silovanjima ćuti i žrtve izbrišu iz javnog prostora. Reagovala je i Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini, naglašavajući da mjesta stradanja ne smiju biti predstavljana kao turističke destinacije bez istine o onome što se u njima dogodilo.

„Fond PIO, kao javna institucija Crne Gore, mora voditi računa o etičkim implikacijama svojih odluka i partnerstava. Nedopustivo je upućivanje penzionera i penzionerki – među kojima mogu biti i osobe koje su preživjele ratne traume ili članovi porodica žrtava – u objekat koji simbolizuje sistematsko seksualno nasilje i zločine protiv čovječnosti“, navode iz CGO-a i UDIK-a.

Dodaju da se takva praksa može tumačiti i kao indirektno pristajanje na revizionizam i negaciju zločina.

Zbog toga su pozvali Fond PIO da pokrene postupak raskida važećeg ugovora sa rehabilitacionim centrom „Vilina Vlas“, te da prilikom budućeg izbora partnerskih objekata uvede jasne kriterijume koji uključuju poštovanje dostojanstva žrtava ratnih zločina i odgovoran odnos prema nasljeđu prošlosti.

„Raskid ovog ugovora bio bi jasan signal da Crna Gora ne pristaje na normalizaciju mjesta zločina pod plaštom turizma i rehabilitacije, već da njene institucije doprinose izgradnji društva koje se odgovorno odnosi prema prošlosti i pokazuje solidarnost sa žrtvama“, zaključuju CGO i UDIK.