Autor: Ranko Kovačević

Do 16. avgusta 2022. godine Zeta je imala status gradske opštine u okviru Glavnog grada Podgorice, pod nazivom Gradska opština Golubovci. Tog datuma, 16. avgusta 2022. godine, Zeta je ponovo postala samostalna opština, izdvajanjem 15.305 hektara teritorije iz sastava Podgorice. Prema posljednjem popisu stanovništva, na tom području živi 16.206 stanovnika.

Status punopravne opštine Zeta je dobila izmjenama više zakona u Skupštini Crne Gore, na vanrednoj sjednici parlamenta. Odluka je donijeta voljom poslanika DPS-a, SD-a, SDP-a, URA-e, Bošnjačke stranke i albanskih partija, dok su protiv bili poslanici Demokratskog fronta i Demokrata.

Dvije i po godine nakon obnove samostalnosti, nova Opština Zeta ima zavidan budžet od 14,7 miliona eura, uz prosječnu platu od 1.154 eura. Time je ova lokalna samouprava pokazala da već 2,5 godine uspješno funkcioniše i, kako se često kaže, „sama sebe izdržava".

Zašto je 8. februar Dan opštine Zeta?

Podsjećamo zbog čega je 8. februar određen za Dan opštine Zeta.

Neke datume i događaje nije potrebno posebno objašnjavati. Kada se kaže 13. jul ili 19. decembar, jasno je njihovo značenje i oslobodilačka simbolika. Ipak, postoje i značajni datumi iz naše istorije koji su manje poznati, čak i dobro informisanim i visokoobrazovanim ljudima. Jedan od takvih datuma je 27. januar, odnosno po novom kalendaru 8. februar 1879. godine.

Tog dana, prije 147 godina, Podgorica i Zeta su, nakon odluka Berlinskog kongresa, ponovo postale dio crnogorske države. Sporazum o evakuaciji turske vojske potpisan je 21. januara 1879. godine u Virpazaru, čime je okončana viševjekovna osmanska vlast na ovom području, započeta još u 15. vijeku.

U Državnom arhivu Crne Gore čuva se original dokumenta pod nazivom:

„Sporazum između crnogorskih i turskih komesara o evakuaciji i zaposijedanju teritorija u skadarskom vilajetu, na osnovu odredaba Berlinskog ugovora (1879.)".

Tim sporazumom precizirano je da će 27. januara otomanske trupe započeti povlačenje, dok će crnogorska vojska zaposjesti teritoriju. Stanovništvu koje je željelo da se iseli omogućene su olakšice u pogledu raspolaganja imovinom i samog iseljenja.

Uvođenje Dana opštine

O ovom važnom istorijskom datumu javnost je počela više da saznaje od 8. februara 2013. godine, kada je prvi put obilježen Dan gradske opštine Golubovci. Odluku o tome jednoglasno su donijeli odbornici Skupštine opštine Golubovci na sjednici održanoj 24. oktobra 2012. godine, na prijedlog posebne komisije.

Komisiju su činili dr Jovan Kavarić (predsjednik), prof. dr Novica Vujošević, prof. Mihailo Majić, predsjednik Gradske opštine Dušan Radonjić i predsjednik Skupštine Milenko Maraš, dok je stručni konsultant bio prof. dr Živko Andrijašević.

Profesor Andrijašević istakao je da 27. januar, odnosno 8. februar 1879. godine, ne označava samo oslobođenje od turske vlasti i povratak Zete crnogorskoj državi, već i početak administrativnog uređenja ovog prostora i formiranje prvih organa lokalne vlasti. Naglasio je da obilježavanje tog datuma ne nosi ideološku ili političku poruku, već afirmiše univerzalne vrijednosti slobode i državnog kontinuiteta Crne Gore.

Iako su bila predložena još dva značajna datuma iz istorije Zete – 28. jul 1904. godine i 27. jul 1945. godine – odbornici su se jednoglasno saglasili da je 8. februar 1879. godine datum sa najdubljim istorijskim i simboličkim značenjem.

Poruke kralja Nikole – amanet za budućnost

Posebnu težinu ovom datumu daje Proklamacija kralja Nikole, upućena narodu Podgorice i Zete povodom prisajedinjenja. Njegove riječi o slobodi, jednakosti, vjerskoj toleranciji i mirnom suživotu predstavljaju temeljne vrijednosti crnogorske državnosti.

Poruka da u Crnoj Gori svi narodi i vjere imaju jednaka prava ostala je trajni zavjet budućim generacijama. Završne riječi Proklamacije – „Narode! Prioni oko rada..." – posebno su se primile u Zeti, kraju poznatom po vrijednim i radišnim ljudima.

Zeta danas i sjutra

Danas se Zeta ubrzano razvija. Uz savremeniju poljoprivrednu proizvodnju, sve je više pogona male privrede. U četiri osnovne i jednoj srednjoj školi stasava oko 2.000 mladih, koji predstavljaju novu snagu i temelj budućeg razvoja ovog kraja.

Zato se svakog 8. februara ne obilježava samo istorijski datum, već i kontinuitet rada, stvaralaštva i zajedništva. Tog dana dodjeljuje se i nagrada „8. februar", kojom se afirmišu pojedinci i kolektivi koji su dali poseban doprinos razvoju Zete.