Škrinja

Goran Sekulović: Stare građevine i urbana baština u podgoričkoj Mirkovoj varoši

Posljednji mohikanci prošlosti

(15 riječi)

Svaka od ovih kuća sa dušom ima svoju sudbinu, svaka priča svoju priču, poput ljudi koji su u njima stanovali, rađali se, živjeli, umirali…

 ,, …Mene privlače ruševine (i uspomene). Kad je nešto porušeno, tada zadobija milost da bude opisano u priči. Zadobija milost u mojim očima." (Danilo Kiš: ‘Beleške 1983’ iz knjige ,,Skladište")

Stare građevine u Podgorici lociraju se isključivo u dijelovima grada poznatim kao Stara Varoš i Mirkova ili Nova Varoš. Samo nekoliko ih je sačuvano starijih, građanskih, prepoznatljivih i po arhitekturi, i po stilu, i po značenju građenja i onoga što se u njima dešavalo, ko je u njima živio, od kada do kada, i šta su ti ljudi značili u svom dobu i za nas današnje i buduće. To su objekti nastali kako za vrijeme dugotrajnog tzv. turskog perioda tako i poslije oslobođenja Podgorice od Turaka 1878. godine, precizno – od 1886. godine kada je na Mitrovdan otvorena Nova Varoš, tada novi dio Podgorice na desnoj obali Ribnice koji je dobio ime po ocu knjaza Nikole Velikom Vojvodi Mirku, pa tokom daljeg postojanja knjaževine i kraljevine Crne Gore, osobito sa početka dvadesetog vijeka i kasnije sve do početka Drugog svjetskog rata. No, većina njih je i u Staroj i u Mirkovoj, Novoj Varoši razorena tokom okupatorskih i savezničkih bombardovanja u Drugom svjetskom ratu – a neke srušene i nedavno kao zgrada nekadašnjeg predratnog Sokolskog gimnastičkog društva u kojoj je više decenija nakon Drugog svjetskog rata bila sala prvog nakon oslobođenja i kultnog podgoričkog bioskopa ‘’Kultura’’ – tako da su danas uglavnom, uz neke raritetne iznimke, preostale građevine iz perioda između dva svjetska rata (izuzimajući kuću Čubranovića i još nekoliko objekata u staroj Varoši), na prostoru nekadašnje Mirkove, a sada uglavnom prepoznatljive i imenovane kao Nove varoši, ali, evo, uskoro sa autorskom obnovom čuvenog umjetnika Dimitrija Popovića inoviranog spomenika velikom vojvodi Mirku Petroviću Njegošu slijedi i vraćanje ovog dijela Podgorice njenim građanima pod starim, izvornim imenom i sa prepoznatljivom dušom i identitetskom simbolikom.

Ovaj dio grada je zapravo jedini pravi, moderni urbani prostor i topos Podgorice sve tamo do vremena poslije Drugog svjetskog rata, kada se grad širi i na prostor desne obale Morače, ili kako se to uobičavalo i uobičava reći – preko Morače. Ili što bi rekao jedan grafit: ,,Preko Morače sve je drugojače". U odnosu na Staru varoš – ostavštinu gradskog jezgra iz perioda prvih naseobina ljudskih na ovom tlu i posebno turskih osvajanja i držanja pod vlašću Podgorice – koja je građena prema standardima, običajima, prilikama i navikama vremena u kojima je nastajala, Mirkova, Nova varoš je sasvim modernog duha, pravih, dugih, pravilnih, ulica, koje se sijeku pod pravim uglom i na raskrsnicama, sa planiranim ukupnim mobilijarom onog vremena, tj. doba kada je nastala u glavi i u skicama Josipa Sladea, arhitekte iz Dalmacije kome je knjaz Nikola povjerio izgradnju novog, evropskog lica i lika stare, nekadašnje turske podgoričke kasabe.

Nazivi ulica Nove varoši se uglavnom nijesu mijenjale sve do najnovijeg doba, do početka trećeg milenijuma i dvadesetiprvog vijeka što je pravo čudo, s obzirom na ideološko vrijeme raznih provenijencija i hegemonijskih diskursa (uostalom, dvadeseti vijek je vijek ideologija i totalitarnih političkih pokreta širom Planete), koje je u međuvremenu zdušno, bez ostatka, apsolutno i totalno pohodilo naše prostore. Ulice Njegoševa, Marka Miljanova, Miljana Vukova, Novaka Miloševa, Balšićeva, Hercegovačka, Vučedolska, Bokeška, Vuka Karadžića, Karađorđeva, Slobode – eto okvira novog grada iz vremena knjaza i kralja Nikole, okvira koji se nije bitno mijenjao ni u vremenu Karađorđevićeve ni u vremenu Titove Jugoslavije.

Toliko su ova imena i ovi znakoviti simboli, istorijski toposi i ljudi bili svoji na svome i toliko lično jaki, dični i veliki u svojim realnim životima i simbolično važni u životima i kolektivnim śećanjima svojih sunarodnika-potomaka i budućih generacija da su jednostavno morali ostati ispoštovani kao najbolji i najveličanstveniji, bez obzira što su kasnija pokoljenja iz razloga nadolaska ideološkog duha novijih vremena na različite načine i tih tek nekoliko preostalih starih, građanskih, međuratnih građevina u Podgorici danas su razmještene tu i tamo, poput usamljenih ostrva, kao posljednji mohikanci nekadašnjih ljudskih vizija, arhitektonskih zamisli, graditeljskih umijeća, vještih majstora i domaćih materijala, sve više u śenci prijetećih i sve brže nadolazećih džinova-višespratnica, modernih objekata u staklu, gvožđu, mermeru i novim, vještačkim materijalima, za laike, neupućene i nepripremljene, gotovo neprepoznatljivih vrijednosti i osobenosti.

Jedna građevina je u Marka Miljanova, druga u Miljana Vukova, treća u Balšićevoj, četvrta u Njegoševoj, peta u Hercegovačkoj, šesta u Bokeškoj, sedma opet u Hercegovačkoj. I svaka ima svoju sudbinu, svaka priča svoju priču, poput ljudi koji su u njima stanovali, rađali se, živjeli, umirali. Na njima poneki, doduše rijetki, ali upravo zato još i vrijedniji, ukrasni detalj, glava Crnogorca i Crnogorke, muška i ženska glava modelovane po uzorima iz antičkih vremena, godina izgradnje, ornamentika, krugovi, vijenci, linije, sve u kamenoj plastici. Ako (i) to nekim ,,čudom" nestane (a da se ,,čuda" dešavaju pokazao je i primjer zgrade Sokolskog društva-doma, tj. bioskopa" Kultura!), ostaju fotografije (čak su sačuvane i one iz vremena izgradnje Sokolskog doma). I ruševine i uspomene. Dovoljno za priču.



34 Komentara

Tyuxjs Postavljeno 28-06-2022 18:00:14

cozaar brand - buy nexium 20mg pills promethazine sale

Odgovori ⇾

Zfomwe Postavljeno 27-06-2022 00:52:59

buy clopidogrel 150mg generic - plavix 150mg brand buy generic metoclopramide 10mg

Odgovori ⇾

Qlqeee Postavljeno 25-06-2022 07:16:48

order generic flexeril - buy toradol without prescription purchase inderal generic

Odgovori ⇾

Kxqatv Postavljeno 23-06-2022 13:40:59

purchase accutane online - order zithromax 250mg for sale order tetracycline 250mg online

Odgovori ⇾

Xeglqu Postavljeno 21-06-2022 21:33:08

buy modafinil sale - prednisone online budesonide online order

Odgovori ⇾

Sxoyiu Postavljeno 20-06-2022 10:03:18

brand viagra 100mg - viagra 50mg price buy cialis 10mg

Odgovori ⇾

Hzrmkv Postavljeno 19-06-2022 00:20:42

order cenforce 50mg online cheap - stromectol 6mg ca buy domperidone 10mg

Odgovori ⇾

Rwcovk Postavljeno 17-06-2022 23:21:55

furosemide 100mg price - lasix 40mg pill doxycycline 100mg price

Odgovori ⇾

Hzwhwe Postavljeno 16-06-2022 23:38:29

diltiazem online order - neurontin ca buy neurontin 100mg sale

Odgovori ⇾

Cnzzpv Postavljeno 15-06-2022 20:46:57

deltasone canada - orlistat without prescription amoxil 1000mg cost

Odgovori ⇾

Abppqj Postavljeno 14-06-2022 00:03:25

buy tadalafil 10mg online - viagra 100mg usa cheap viagra tablets

Odgovori ⇾

Flaxzq Postavljeno 12-06-2022 11:56:46

cheap synthroid pill - buy plaquenil 200mg generic buy hydroxychloroquine pills

Odgovori ⇾

Uyclfc Postavljeno 11-06-2022 00:58:18

albuterol us - priligy 60mg cheap dapoxetine 60mg drug

Odgovori ⇾

Utkvxp Postavljeno 09-06-2022 08:44:54

vardenafil 20mg pill - clomiphene order online buy generic clomid 100mg

Odgovori ⇾

Dhzfgf Postavljeno 07-06-2022 21:34:50

buy lisinopril - lisinopril online buy tenormin 100mg over the counter

Odgovori ⇾

Imurqk Postavljeno 06-06-2022 07:53:07

buy glucophage sale - buy generic atorvastatin 10mg amlodipine medication

Odgovori ⇾

Mvxxqm Postavljeno 04-06-2022 17:56:09

purchase hydroxychloroquine online cheap - purchase baricitinib without prescription buy baricitinib 2mg

Odgovori ⇾

Yiuetc Postavljeno 03-06-2022 02:35:06

lasix 40mg sale - doxycycline 200mg us ivermectin 2ml

Odgovori ⇾

Ulgmvx Postavljeno 01-06-2022 09:59:01

purchase prednisolone pill - buy neurontin 800mg online order viagra 150mg for sale

Odgovori ⇾

Pejcws Postavljeno 30-05-2022 23:39:17

brand amoxil 250mg - cheap amoxicillin for sale cheap sildenafil generic

Odgovori ⇾

Efxxzs Postavljeno 29-05-2022 14:26:19

deltasone 5mg us - buy isotretinoin 40mg generic order accutane 20mg generic

Odgovori ⇾

Rspumu Postavljeno 28-05-2022 05:20:41

cialis price costco - buy provigil 200mg for sale order provigil 100mg

Odgovori ⇾

Ujznpu Postavljeno 26-05-2022 07:56:47

doxycycline tablet - doxycycline 200mg ca cialis 10mg cheap

Odgovori ⇾

Meutix Postavljeno 24-05-2022 21:13:23

ivermectin buy nz - ivermectin 3mg without a doctor prescription buy levitra 10mg generic

Odgovori ⇾

Frkqwc Postavljeno 23-05-2022 08:18:07

amoxil 1000mg pills - order azithromycin pill order levitra online

Odgovori ⇾

Rboizc Postavljeno 21-05-2022 08:48:24

order ampicillin pills - buy ampicillin online cheap tadalafil 10mg drug

Odgovori ⇾

Mbiuqr Postavljeno 19-05-2022 21:45:16

order ceftin 250mg sale - cefuroxime 500mg brand tadalafil ca

Odgovori ⇾

Qubolv Postavljeno 18-05-2022 09:59:32

purchase rhinocort pill - order cialis generic order antabuse 250mg pill

Odgovori ⇾

Ipdkvy Postavljeno 16-05-2022 23:07:27

order fildena without prescription - cost of ivermectin pill ivermectin pill cost

Odgovori ⇾

Ocrpvr Postavljeno 14-05-2022 14:00:15

order cephalexin 500mg - buy erythromycin 250mg generic erythromycin 500mg oral

Odgovori ⇾

Eqmtvw Postavljeno 12-05-2022 07:23:15

bactrim 480mg sale - sildenafil pills 150mg purchase sildenafil generic

Odgovori ⇾

Viajvh Postavljeno 09-05-2022 16:46:34

order augmentin 1000mg generic - buy augmentin 375mg without prescription order cialis 20mg online cheap

Odgovori ⇾

Ooehkd Postavljeno 07-05-2022 07:00:28

buy prednisolone 20mg without prescription - cialis 20 mg tadalafil 40mg tablet

Odgovori ⇾

Hasmbl Postavljeno 04-05-2022 23:49:22

sildenafil 100mg us - sildenafil buy online cheap viagra generic

Odgovori ⇾

Ostavite komentar

• Redakcija zadržava puno pravo izbora komentara koji će biti objavljeni. • Komentari koji sadrže psovke, uvrede, prijetnje i govor mržnje na nacionalnoj, vjerskoj, rasnoj osnovi, kao i netolerancija svake vrste neće biti objavljeni. • Prilikom pisanje komentara vodite računa o pravopisnim i gramatičkim pravilima. • Nije dozvoljeno pisanje komentara isključivo velikim slovima niti promovisanje drugih sajtova putem linkova. • Komentari u kojima nam skrećete na slovne, tehničke i druge propuste u tekstovima, neće biti objavljeni, ali ih možete uputiti redakciji na kontakt stranici portala. • Komentare i sugestije u vezi sa uređivačkom politikom ne objavljujemo, kao i komentare koji sadrže optužbe protiv drugih osoba. • Objavljeni komentari predstavljaju privatno mišljenje autora komentara, i nisu stavovi redakcije portala. • Nijesu dozvoljeni komentari koji vrijedjaju dostojanstvo Crne Gore,nacionalnu ,rodnu i vjersku ravnopravnost ili podstice mrznja prema LGBT poulaciji.