Društvo

Deset do Osam – Ko su Crnogorski Ekstremisti?

Nov 17, 2022 5 Komentara

(15 riječi)

Dobro jutro! BIRN je juče objavio mapu krajnje desnih i ekstremističkih organizacija i grupa, od kojih je u Crnoj Gori mapirala 7. Četiri su bliske SPC, jedna je bošnjačka, a dvije čine Crnogorci i Crnogorke, navodni ekstremisti i ekstremistkinje. O kome se radi?

Klikom ovdje uključujete se u našu viber grupu u kojoj vas iz časa u čas uživo obavještavamo o novostima i direktno odgovaramo na vaša pitanja.

Ko su crnogorski ekstremisti?

BIRN je juče objavio mapu krajnje desnih i ekstremističkih organizacija i grupa, i na nju, pored organizacija bliskih SPC, uvrstio i jednu bošnjačku i dvije crnogorske grupacije.

Lista, odnosno mapa, je izuzetno sporna po listi grupa i organizacija, kao i po ljudima koji su se našli na njoj. Ne radi se o tome da li postoje ili ne postoje ovi ili oni ekstremisti, radi se o procesu dokazivanja neke tvrdnje kako bi ona postala relevantna. Staviti ljude na listu ekstremista je veoma ozbiljna stvar, koja će tim ljudima zakomplikovati živote, posebno jer se, kada je u pitanju BIRN, radi o kredibilnoj instituciji, čije tvrdnje imaju odjeka u međunarodnoj javnosti.

Kada je u pitanju lista crnogorskih organizacija i grupa, istraživači su odradili tendenciozan, i neprofesionalan posao, uvrštavajući na grupu ljude proizvoljnim postupkom. Da su odradili ozbiljno istraživanje mogli su naići na grupe i pojedince unutar crnogorskog dijela političkog spektra, koji bi mogli djelovati bar kao grupa ili organizacija za početak. A onda su mogli ući u proces dokazivanja njihovog ekstremizma, ekstremnih desnih pozicija i slično.  Umjesto toga, čini se da su se odlučili za pristup rekla-kazala uvrštavajući na listu članova organizacija ljude koji jedni druge ne poznaju, niti se grupišu ili identifikuju kao dio jedne društvene grupe, ili organizacije.

Da krenemo sa metodologijom. Autori projekta odlučili su se da mapiraju krajnje-desne i ekstremističke organizacije i grupe. Zbog toga je važno razjasniti što znači “krajnja desnica”, što znači “ekstremizam”, za koju su se definicije organizacija i društvenih grupa odlučili.

Za potrebe ovog teksta uzeli smo prve dostupne definicije ovih pojmova iz relevantnih izvora.

“Krajnja desnica, ekstremna desnica, radikalna desnica ili ultra-desnica je pojam kojim se označava krajnje desni spektar političkih ideologija. Politika krajnje desnice često uključuje supremacizam — uvjerenje da je superiornost i inferiornost urođena realnost između pojedinaca i grupa, kao i potpuno odbijanje koncepta društvene jednakosti kao norme. Krajnja desnica često podržava politiku segregacije, odnosno odvajanje grupa za koje smatra da su superiorne od grupa za koje smatra da su inferiorne. Politika krajnje desnice često uključuje autoritarnost, nativizam, rasizam i ksenofobiju. Ideologije najčešće povezane sa krajnjom desnicom su fašizam, nacizam i druge ultranacionalističke, ekstremne vjerske ili reakcionarne ideologije”.

Reference (Griffin, Roger (2005). Fascism, Totalitarianism and Political Religion (Totalitarian Movements and Political Religions). Routledge 1 edition, Hilliard, Robert L.; Keith, Michael C. (1999). Waves of Rancor: Tuning in the Radical Right. New York: M. E. Sharpe Inc, Merkl, Peter H.; Weinberg, Leonard (1999). Right-wing Extremism in the Twenty-first Century. London, England, UK; Portland, Oregon, USA: M. E. Sharpe Inc.)

“Društvena grupa je relativno trajan skup međusobno povezanih ljudi, koji obavlja određenu društvenu funkciju ili zadovoljava neku čovjekovu potrebu. To je skup pojedinaca koji na sistematski način stupaju u međusobne odnose.

Formalna grupa je vrsta grupe kod koje su formalno, jasno i precizno propisani ciljevi, položaji, uloge, kao i standardi ponašanja i međusobnih odnosa članova. Formalna grupa nastaje smišljeno, zvanično se formira izvesnim osnivačkim aktom, a struktura grupe, osnovni zadaci, kao i međusobni odnosi i obaveze članova obično su pravno propisani statutom i relativno stabilni”.

U formalne grupe spadaju organizacije.

“Neformalna grupa je vrsta grupe koja nema formalno utvrđene ciljeve i norme ponašanja, nema fiksiranu i zatvorenu strukturu, niti čvrsto utvrđene položaje i formalizovane uloge. Nastaje spontano, formira se oko nekog slobodno izabranog cilja, kroz prisnu međusobnu komunikaciju članova grupe koji imaju ista uverenja, interesovanja i težnje, a ostaje relativno otvorena za nove članove, kao i za promene u strukturi. Neformalna grupa može nastati nezavisno od bilo koje druge grupe ili u okviru neke veće formalne grupe, kao njen dio”.

Referenca (Ivan Vidanović, Rečnik socijalnog rada, 2006.)

Ekstremizam je u suštini politički pojam koji određuje aktivnosti koje nisu u skladu sa normama države, koje su potpuno netolerantne prema drugima, odbacuju demokratiju kao sredstvo upravljanja i način rješavanja problema, a odbacuju i postojeći društveni poredak.

Referenca (Andrej Sotlar, Some Problems with a Definition and Perception of Extremism within a Society, University of Maribor, Faculty of Criminal Justice)

Ove definicije nisu konačne niti oko njih postoji konsenzus, i oko njih se možemo sporiti, ali bi bilo dobro da vidimo kojim su se definicijama koristili istraživači i urednici BIRN-a prilikom metodologije kojom su na listu stavili Bogougodnice i Komite i patriote, kako su ih definisali kao grupe ili organizacije i u kojim su njihovim nastupima i javnim djelovanjem uopšte prepoznali elemente ekstremizma i krajnje desnice.

Da krenemo sa “Komitama i patriotama”, ne postoji organizacija koja se tako zove, ne postoji ni formalna ni neformalna društvena grupa, postoji društveni protestni pokret nastao nakon 2020. godine, koji se od strane propagandističkih medija bliskih vlastima u Beogradu i Moskvi pežorativno naziva tako. Postoji partija Patriotsko-komitski savez, koja ima elemente desnice u djelovanju, i tu su jedino “uboli” formalno jednog otvorenog člana i liderku tog pokreta Tanju Perišić. Međutim, ni taj pokret nije homogen i podijelio se na dvije struje, tj. dvije organizacije. Iako se radi o desnici, ne smatram da se radi o krajnjoj desnici i ekstremističkoj organizaciji, ali nisam se detaljno bavio njima, i ostavljam prostor da istraživači dokažu ekstremizam ili krajnje desne pozicije.

Ako su “Komite i patriote” izabrane po ovom kriterijumu i izjednačene sa ukupnim protestnim pokretom, onda su pogodili dosta imena kao članova pokreta, ali su trebali dodati još imena, uključujući i autora ovih redova. Ali onda su sa druge strane morali staviti litijski pokret protesta, i iskoristiti pežorativni naziv za njih “litijaši”.

Dakle, ovo nije društvena grupa, ni neformalna, nego je očigledno riječ o lijenosti istraživača koji su cijeli jedan heterogeni i često nepovezani protest stavili u jedan koš rizikujući da svu kritiku i opoziciju vladama Krivokapić-Abazović svrstaju u ekstremizam.

Da krenemo redom sa imenima ljudi sa ove liste. Predrag Vušurović je bankar, nekadašnji lider omladine anti-ratnog LSCG, od promjene vlasti dio je neformalnog pokreta koji organizuje proteste, uz podršku i učešće partija opozicije. Slična je stvar i sa Nebojšom Mrvaljevićem, koji formalno prijavljuje neke od ovih protesta preko svoje NVO “Luča”. Dakle, ovdje je trebalo u ovu grupu uvrstiti sve političke partije opozicije i njihove lidere.

Draško Didi Martinović, je tviter aktivista i navijač, koji je nekad bio zaposlen u Vijestima. Draško nije dio komitskog pokreta. Član je navijačke grupe “Ultra Crna Gora” i GI “21. Maj”.

Aleksandar Saša Zeković je član GI “21. Maj”, i aktivista koji je u prethodne dvije godine organizovao seriju protesta van pomenutih okvira. Protesti su uvijek organizovani iz ljudsko-pravaškog ugla. Riječ je o antifašističkom aktivisti, koji je cijeli svoj profesionalni rad posvetio borbi za prava marginalizovanih grupa.

Bogougodnice su neformalna feministička grupa nastala kao reakcija na jačanje mapiranih desnih srpsko-pravoslavnih organizacija koje su u javni prostor vratile i postavile teme diskriminatorne prirode, kada su u pitanju prava žena, reproduktivno zdravlje žena, konkretno pravo na abortus i slično. Često su bile napadane na protestima.

Ipak i kod Bogougodnica su istraživači pogrešno izlistali imena. Tijana Lopičić je aktivistkinja, u čijem se djelovanju mogu prepoznati nacionalistički momenti, ali teško da se može svrstati u ekstremistkinju i pripadnicu krajnje desnice. Nisam upoznat da je ikada bila dio Bogougodnica.

Maja Miličković jeste neformalna liderka neformalne grupe Bogougodnica, i ista je satiričnim pristupom kritikovala pozicije SPC. Takođe, njen ekstremizam i pripadnost krajnjoj desnici istraživači treba jasno da dokažu.

Na kraju, pomenute su i izlistane Kaćuša Krsmanović i Tanja Pavićević, novinarke sa dugogodišnjim iskustvom. Tanja Pavićević je radila u Vijestima, radila je u vladi i skupštini, a danas vodi i seriju intervjua u Matici Crnogorskoj.

Dakle, za sve ove ljude treba dokazati da propagiraju ideje supremacije crnogorske nacije, ako su pripadnici krajnje desnice, ili da bar zastupaju odbacivanje demokratije i nasilnu smjenu vlasti ako je riječ o ekstremistima.

I na kraju dokazati da su dio neformalne grupe ili organizacije. Mislim da su istraživači u ovome omanuli, da je riječ o tendencioznom i proizvoljnom izvještavanju koji za cilj ima defamaciju određenih ljudi.

Toliko za danas. Ugodan ostatak dana želimo.

S poštovanjem,

Ljubomir Filipović, analitičar CdM-a