Politika

CRNA GORA NA PUTU ZA BRISEL: KO JE FORMIRAO VLAST, A KO DANAS UPOZORAVA NA HIBRIDNI UTICAJ?

Nov 15, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

Može li premijer upozoravati na opasnost od stranog uticaja, a istovremeno izbjegavati suočavanje sa pitanjem koliko je upravo taj uticaj oblikovao političke većine iz kojih je nastala njegova vlast?

Ponekad jedna televizijska rasprava otvori mnogo više pitanja nego što njeni učesnici namjeravaju. Takav utisak ostavlja nedavno sučeljavanje Milana Kneževića i Marjana Šareca, tokom kojeg je, možda i nenamjerno, otvorena jedna od najvažnijih tema savremene crnogorske politike: ko je, od 2020. godine uticao na političku sudbinu Crne Gore?

Govoreći o nastanku političkih većina i formiranju vlada, Milan Knežević ukazao je na uticaj zvaničnog Beograda i predsjednika Srbije Aleksandra Vučića. Šarec je na to odgovorio ocjenom da je vlada koju nameću predstavnici druge države – marionetska vlada.

Ako se i u evropskim političkim krugovima otvara pitanje da li su crnogorske vlade nastajale pod uticajem političkih centara izvan države, onda je sasvim logično  zapitati se: koliko se o tome zna u Briselu i zašto se takva saznanja ne odražavaju dosljednije na odnos prema političkim strukturama koje danas čine vlast u Crnoj Gori?

Jedno, međutim, mora biti jasno: svako miješanje stranih političkih centara u formiranje crnogorskih vlada, odlučivanje o državnim pitanjima i oblikovanje unutrašnje politike predstavlja nedopustivo zadiranje u suverenitet države. Prijateljski odnosi sa susjedima jesu poželjni, ali ne podrazumijevaju pravo bilo koje države da određuje političke predstavnike, usmjerava parlamentarne većine ili ostvaruje uticaj na odluke koje pripadaju isključivo crnogorskim institucijama.

Posebno zanimljivu dimenziju ovoj priči daje aktuelni premijer Milojko Spajić, koji već nekoliko puta  upozorava na hibridno djelovanje iz okruženja, usmjereno, kako tvrdi, na destabilizaciju Crne Gore i usporavanje njenog evropskog puta.

Takva upozorenja djeluju kao  politička protivrječnost.

Premijer danas upozorava na hibridni uticaj iz susjedstva, prepoznajući njegove moguće posljedice po stabilnost države i njen evropski put. Međutim, gdje je suočavanje sa činjenicom da je upravo iz tog političkog okruženja bilo uticaja – možda i presudnog – na formiranje parlamentarnih većina i vlada od 2020. godine? Kada je taj uticaj bio manje opasan: prije šest godina, kada je pogodovao stvaranju nove većine, ili danas, kada se postavlja pitanje da li isti politički uticaji mogu postati prepreka interesima aktuelnog premijera i njegovih koalicionih partnera?

Drugim riječima, može li se strani uticaj smatrati prijetnjom samo onda kada ne odgovara trenutnim političkim interesima vlasti?

Najavljeno  kontrolno saslušanje  moralo  bi  otvoriti i šire pitanje: ko je, na koji način i sa kakvim političkim ciljevima uticao na crnogorske političke procese, uključujući formiranje parlamentarnih većina i vlada?

Ako postoje dokazi o hibridnom djelovanju, treba ih predstaviti nadležnim institucijama. Ali, ako se govori o odbrani suvereniteta, onda se ne može praviti selekcija prema dnevnim političkim interesima. Nema prihvatljivog i neprihvatljivog stranog miješanja zavisno od toga kome ono politički koristi..

Ovdje se otvara i pitanje odgovornosti Evropske unije.

Nije sporno da Evropska unija podržava evropske integracije Crne Gore. To je u interesu države i njenih građana. Sporno je, međutim, ako se ta podrška pretvara u političko pokriće za unutrašnje protivrječnosti vlasti i  (ne)poštovanju evropskih principa.

Dešava se da iz Brisela stignu verbalne osude postupaka pojedinih visokih crnogorskih zvaničnika koji nijesu u skladu sa evropskim vrijednostima, ali da se na tim slučajevima sve i završi. Nakon kratkotrajnih upozorenja, politički odnosi nastavljaju se uobičajenim tokom(ponekad,uz šljivovicu), kao da su sporne pojave tek usputni incidenti na evropskom putu.

Evropska unija ne bi smjela čekati da se posljedice malignog uticaja već ispolje, pa tek onda reagovati. Njena odgovornost je i da pomogne Crnoj Gori da takve uticaje prepozna, spriječi i institucionalno suzbije. Utisak je da Brisel sabira proevropske (mada su neki i antievropski) zakone, nedovoljno se interesujući za njihovu primjenu, tako da gradjani strahuju da gomilanje zakona ne znači ni veća prava niti veću sigurnost gradjana.

Posebno osjetljivo pitanje u cijeloj priči jeste stanje crnogorskog bezbjednosnog sektora.

Crnoj Gori su potrebne bezbjednosne službe koje će štititi ustavni poredak i državne interese, a ne biti predmet političke trgovine i partijskih kadrovskih kalkulacija.

Sumnje u infiltraciju pojedinaca povezanih sa spoljnim centrima moći, kao i u moguće slabljenje institucionalnih kapaciteta kroz kadrovske promjene, moraju biti predmet ozbiljne provjere. U tom kontekstu ne može se zaobići ni pitanje kadrovskih smjena u bezbjednosnom sektoru, uključujući smjenu Sava Kenterе,u trenutku kada su ,,načepljene” mnogi  nepoželjni uticaji,ali I  nezakonite   radnje. Nije prihvatljivo da se ljudi koji su predstavljali institucionalnu branu nedozvoljenim uticajima smjenjuju,gotovo bez obrazloženja, a na te odgovorne pozicije  dovode oni  čija je  profesionalna i institucionalna posvećenost  državnim interesima –upitna..

Ako je hibridno djelovanje prijetnja evropskom putu Crne Gore, onda je ono prijetnja bez obzira na to kada se dogodilo, ko ga je sprovodio i ko je od njega imao političku korist. Logično je i pitanje: ako je neko ,,hibridno” instaliran u vlast, koliko je njegovo ukazivanje na prekogranične uticaje –iskreno?  

Ne može se istovremeno upozoravati na opasnost od tuđeg uticaja i izbjegavati razgovor o tome kako je taj uticaj djelovao u prošlosti, naročito kada se dovodi u vezu sa nastankom vlasti

U trci za ,,otvaranjima”  poglavlja, utisak je da se zanemariju strain uticaji i antievropsko ponašanje pojedinih segmenata vlasti.

Crnoj Gori je potrebna snažna i nedvosmislena evropska podrška – ne samo na putu ka članstvu, već i u zaštiti od malignih uticaja koji ugrožavaju njenu političku samostalnost, institucije i suverenitet. Evropska unija ne bi smjela zatvarati oči pred pitanjem ko zaista oblikuje crnogorsku vlast, niti prepustiti Crnu Goru da se sama suočava sa pritiscima koji prevazilaze njene institucionalne kapacitete.

Cilj  evropskih integracija nije samo da Crna Gora za koju godinu  postane članica Evropske unije. Cilj je da u tu zajednicu uđe kao slobodna, demokratska i suverena država – svoja, a ne tuđa.

( R. Kovačević)