Društvo

Novi Zakon o hemikalijama: Novine i obaveze na putu ka EU

Okt 19, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

Privredna komora Crne Gore i Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera organizovali su 19. oktobra okrugli sto posvećen predstavljanju novog Zakona o hemikalijama, s ciljem upoznavanja privrede sa ključnim novinama i obavezama koje proizilaze iz njegove primjene.

Milena Rmuš, sekretarka Koordinacionog odbora za energetsku efikasnost i zaštitu životne sredine u Privrednoj komori Crne Gore, istakla je značaj pravovremenog informisanja i pripreme privrednih subjekata za primjenu novog zakonskog rješenja, posebno imajući u vidu obaveze koje ono donosi učesnicima u lancu snabdijevanja.

Sa aspekta privrede, posebno je važno obezbijediti jasno razumijevanje regulatornih zahtjeva, naročito u dijelu registracije hemikalija, razmjene informacija duž lanca snabdijevanja, kao i odgovornosti privrednih subjekata u pogledu bezbjednog upravljanja hemikalijama i njihovog stavljanja na tržište”, kazala je Rmuš.

Dodala je da posebnu pažnju privrede zaslužuju supstance koje izazivaju visoku zabrinutost (SVHC), zbog potrebe njihovog identifikovanja, praćenja i mogućnosti zamjene bezbjednijim alternativama, naglašavajući značaj kontinuirane komunikacije nadležnih institucija i poslovne zajednice za pravovremenu pripremu privrednih subjekata i efikasno ispunjavanje zakonskih obaveza.

Lana Radunović, v.d. generalne direktorice Direktorata za ekologiju, ukazala je na značaj novog zakonskog rješenja za unapređenje regulatornog i institucionalnog okvira, zaštitu zdravlja ljudi i životne sredine, kao i dalje usklađivanje crnogorskog zakonodavstva sa evropskim standardima. Istakla je da efikasno upravljanje hemikalijama zahtijeva odgovoran pristup svih učesnika u lancu snabdijevanja – od proizvođača i uvoznika do distributera i krajnjih korisnika.

„Donošenje novog Zakona o hemikalijama predstavlja važan korak u unapređenju normativnog i institucionalnog okvira u ovoj oblasti. Cilj je da se obezbijedi odgovornije i efikasnije upravljanje hemikalijama, unaprijedi informisanost o njihovim svojstvima i rizicima i dodatno osnaži sistem zaštite zdravlja ljudi i životne sredine. Upravo zato je današnji događaj prilika da predstavimo ključne novine koje donosi novi zakon, pojasnimo obaveze koje iz njega proizilaze i otvorimo prostor za razmjenu mišljenja i pitanja značajnih za njegovu primjenu”, rekla je Radunović.

Novi Zakon o hemikalijama, koji je stupio na snagu 11. avgusta 2026. godine, predstavila je Andrea Jovović iz Direktorata za ekologiju. Zakon predstavlja dalji korak u usklađivanju sa pravnom tekovinom Evropske unije i uređuje klasifikaciju, označavanje, pakovanje, proizvodnju, upotrebu, ispitivanje, stavljanje na tržište, izvoz i uvoz hemikalija.

Jedna od značajnijih novina je ukidanje posebne dozvole za slobodan promet opasnih hemikalija, koju dobavljači više ne moraju pribavljati od Agencije za zaštitu životne sredine. Time se pojednostavljuje poslovanje, ali ostaju obaveze u pogledu klasifikacije, označavanja, pakovanja, skladištenja i bezbjednog upravljanja hemikalijama.

Za proizvođače i uvoznike posebno su važne obaveze upisa u Registar hemikalija za supstance koje se, pojedinačno, u smješama ili proizvodima, proizvode ili stavljaju na tržište u količinama većim od jedne tone godišnje, uz zakonske izuzetke. Zahtjev se podnosi Agenciji do 31. marta tekuće godine za prethodnu godinu. Za supstance u količinama od najmanje deset tona godišnje koje je dobavljač uvezao i stavio na tržište propisano je i dostavljanje izvještaja o bezbjednosti hemikalije.

Distributeri su dužni da provjeravaju usklađenost klasifikacije, označavanja i pakovanja, prosljeđuju bezbjednosne listove, vode evidenciju i obezbijede pravilno skladištenje. Dalji korisnici obavještavaju dobavljače o načinu upotrebe hemikalija, kako bi ona bila obuhvaćena scenarijem izloženosti, a u određenim slučajevima izrađuju i sopstveni izvještaj o bezbjednosti.

Dobavljači su obavezni da vode evidenciju o identitetu hemikalija, isporučenim količinama, distributerima i daljim korisnicima, zbirnim količinama prodatim potrošačima i podacima korišćenim za klasifikaciju, označavanje i pakovanje. Evidencija se čuva najmanje deset godina nakon posljednje proizvodnje, stavljanja na tržište ili upotrebe hemikalije. Kazne za kršenje zakona znatno su povećane i iznose od 10.000 do 60.000 eura za pravna lica, od 3.000 do 8.000 eura za odgovorna lica, od 5.000 do 20.000 eura za preduzetnike i od 1.000 do 8.000 eura za fizička lica.

Zakon predviđa i mogućnost digitalnog označavanja hemikalija, kao dopunu obaveznoj fizičkoj etiketi. Digitalna etiketa omogućava besplatan pristup informacijama bez registracije, uz zaštitu privatnosti korisnika i dugoročnu dostupnost podataka. Za pojedine zahtjeve klasifikacije i označavanja, uključujući digitalna rješenja, predviđeni su prelazni rokovi tokom 2026, 2028. i 2029. godine.

Posebno je predstavljena oblast detergenata, za koje zakon predviđa digitalni pasoš proizvoda kada je to propisano posebnim propisom. Pasoš će biti dostupan putem digitalnog nosača podataka na ambalaži, etiketi ili pratećoj dokumentaciji, a njegov sadržaj i tehničke uslove bliže uređuje Ministarstvo. Pravilnik o stavljanju na tržište, označavanju i ispitivanju biorazgradljivosti detergenata i površinski aktivnih supstanci već je donesen, a njegova primjena počinje 23. septembra 2029. godine.

Važan dio obaveza odnosi se na bezbjednosne listove, koje dobavljači dostavljaju za opasne hemikalije, hemikalije koje sadrže PBT ili vPvB supstance, supstance sa Liste kandidovanih supstanci koje izazivaju visoku zabrinutost i druge propisane hemikalije. Bezbjednosni list dostavlja se besplatno, na crnogorskom jeziku, u štampanoj ili elektronskoj formi, a za određene smješe koje nijesu klasifikovane kao opasne i na zahtjev distributera ili daljeg korisnika. Listovi moraju biti ažurni i usklađeni sa podacima na etiketi, dok se revidirane verzije dostavljaju primaocima kojima je hemikalija isporučena tokom prethodnih 12 mjeseci. Poslodavci su obavezni da zaposlenima, njihovim predstavnicima i sindikatu omoguće pristup relevantnim bezbjednosnim informacijama.

Predstavnica Ministarstva Jelena Kovačević posebno je ukazala na dio Zakona koji uređuje supstance koje izazivaju visoku zabrinutost (SVHC), među kojima su karcinogene, mutagene, reproduktivno toksične, PBT/vPvB i druge supstance. Istakla je značaj njihovog praćenja, procjene rizika i mogućnosti zamjene bezbjednijim alternativama, navodeći da je Crna Gora pripremila poseban plan implementacije radi usklađivanja sa pravilima o autorizaciji iz Priloga XIV REACH uredbe EU.

„Privredni subjekti treba već sada da provjere klasifikaciju i označavanje svojih proizvoda, ažuriraju bezbjednosne listove, urede evidencije i prate rokove za nove klase opasnosti i digitalna rješenja. Helpdesk Agencije za zaštitu životne sredine (help-desk@epa.org.me) ostaje na raspolaganju za dodatne informacije“, saopštile su predstavnice Ministarstva.

Tokom diskusije privrednici su ukazali na nedoumice u primjeni Zakona i potrebu za dodatnim pojašnjenjima. Predstavnici Ministarstva i Komore najavili su nove edukativne skupove, kako bi privredni subjekti bili pravovremeno informisani i spremni za ispunjavanje zakonskih obaveza u procesu evropskih integracija Crne Gore.