Ekonomija

Može li AI istovremeno da vas prevari i zaštiti u kripto svijetu?

Maj 07, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

Vještačka inteligencija više ne mijenja samo način na koji nastaju finansijski proizvodi, već i način na koji funkcionišu prevare, hakovanja i drugi oblici finansijskog kriminala. Prema procjeni platforme za otkrivanje finansijskog kriminala Nasdaq Verafina, globalne nezakonite finansijske aktivnosti porasle su za 1,3 biliona dolara od 2023. godine i dostigle 4,4 biliona u 2025. Kripto sektor se nalazi u samom središtu te promjene.

Iako dugoročniji podaci pokazuju pad hakovanja kripto finansijskih platformi bez posrednika (DeFi) sa 3,6 milijardi dolara u 2020. na oko milijardu u 2025, prijetnja nije nestala, već je promijenila oblik. Samo u aprilu 2026. DeFi hakovanja dostigla su 621 milion dolara, što je najviši mjesečni nivo od marta 2022. Najveći broj tih napada dogodio se zato što su napadači uspjeli da dođu do pristupa sistemima, najčešće obmanjivanjem korisnika i preusmjeravanjem na lažne internet adrese.

 

 

 Grafikon 1: Ciljani napadi na centralizovane i decentralizovane kripto platforme (CeFi i DeFi) bilježe postepen pad; Izvor: DeFiLlama, Binance Research, stanje na dan 29. april 2026.

 

Istovremeno rastu i prevare. Kompanija Chainalysis procjenjuje da su kripto prevare u 2025. dostigle 17 milijardi dolara, uz rast od 30 odsto u odnosu na prethodnu godinu. AI alati danas se koriste za pravljenje lažnih video i audio sadržaja, prevare, lažne internet platforme i lažno predstavljanje putem aplikacija za komunikaciju. Taktike lažnog predstavljanja porasle su čak 400 odsto na godišnjem nivou, što pokazuje da bezbjednost u kriptu više nije moguće posmatrati samo kroz tehničku zaštitu sistema.

 

 

Nova bezbjednosna trka: AI u službi napada i zaštite

Kako napadači sve agresivnije koriste AI, finansijska industrija odgovara istim sredstvima. Globalna potrošnja finansijskog sektora na AI dostigla je oko 58 milijardi dolara u 2025, a očekuje se da do 2027. poraste na 97 milijardi. Razlog je jasan: sektor posluje velikom brzinom, u velikom obimu, pod stalnim pritiskom prevara i pod strogim regulatornim nadzorom.

Tradicionalne finansije već pokazuju šta je moguće kada se AI koristi u velikom obimu. Prema dostupnim procjenama, velika američka banka i finansijska grupacija JPMorgan Chase je uz pomoć AI sistema za otkrivanje prevara spriječio oko 1,5 milijardi dolara gubitaka blokirajući sumnjive aktivnosti u realnom vremenu. Sličan pravac sada sve jasnije prate i kripto berze.

Binance je, prema internim podacima, pokrenuo više od 24 AI inicijative u oblasti usklađenosti i koristi više od 100 modela za kontrole protiv prevara, čime je izloženost nezakonitim tokovima sredstava smanjena za 96 odsto. Njihov alat za upravljanje rizikom i otkrivanje prevara, Strategy Factory, koristi više signala istovremeno kako bi otkrivanje sumnjivih obrazaca bilo preciznije.

Takva zaštita posebno je važna u slučajevima kada pojedinačni signal ne otkriva odmah da je riječ o prevari. Na primjer, kod direktnih transakcija između korisnika, tok novca može da djeluje potpuno normalno ako se posmatra odvojeno od ostalih podataka. Tek kada se povežu podaci o ponašanju korisnika, sadržaj komunikacije i način kretanja sredstava, postaje vidljivo da je riječ o prevari.

Berze ne mogu da spriječe svakog korisnika da nasjedne na fišing ili prevaru van same platforme, ali mogu da smanje izloženost. Tu spadaju višefaktorska autentifikacija, biometrijski pristup, anti-fišing kodovi i AI nadzor nad neuobičajenim pokušajima prijave, velikim isplatama i ponašanjem koje odstupa od uobičajenih navika korisnika.

 

 

 Grafikon 2: Binance je u prvom kvartalu 2026. zaštitio veći iznos korisničkih sredstava i presreo veći broj pokušaja prevare; Izvor: Binance Research, stanje na dan 29. april 2026.

 

Kako izgleda šira zaštita korisnika u kriptu?

Važnu ulogu u novom modelu zaštite imaju i kompanije koje izdaju stablecoin-e, odnosno digitalne valute vezane za stabilnu imovinu poput američkog dolara. Tether, izdavalac stablecoin-a USDT, do aprila 2026. zamrznuo je više od 4,4 milijarde dolara, dok je T3 Financial Crime Unit, zajednička inicijativa Tether-a, blockchain mreže TRON i kompanije TRM Labs koja se bavi otkrivanjem kripto kriminala, tokom prve godine rada blokirala više od 300 miliona dolara kriminalne imovine širom svijeta.

Dodatni izazov nastaje kako se kripto i tradicionalne finansije sve više prepliću. Berze sada sve češće nude i kartične usluge vezane za klasične valute, poput eura i dolara, što ih dovodi u kontakt sa vrstama prevara sa kojima se banke bore decenijama. Binance navodi da je udio internih AI modela u procjeni rizika u tim slučajevima porastao sa 41 odsto u posljednjem kvartalu 2025. na 57 odsto u prvom kvartalu 2026, dok je stopa prevara na toj osnovi približno 60 do 70 odsto niža u odnosu na konkurenciju.

Jedan od najopterećenijih segmenata ostaje KYC, odnosno provjera identiteta korisnika. Oko 80 odsto napada usmjerenih na Binance uključuje određeni oblik KYC prevare. Metode su se razvile od fizičkih maski i lažnih fotografija do vještački generisanih video-snimaka i digitalno izmijenjenih lica. Zato se sistemi za prepoznavanje napada i provjeru prisutnosti korisnika stalno unapređuju.

Pored sve veće uloge automatizacije, ljudski faktor i dalje ostaje važan. U Binance-u navode da su upravo zato proširili podršku za korisnike za koje postoji sumnja da su meta prevare, uključujući i glasovne pozive unutar aplikacije. Tokom 2025. više od 36.000 takvih poziva upućeno je potencijalnim žrtvama, dok je nakon već nastalih prevara vraćeno više od 12,8 miliona dolara kroz 48.000 slučajeva.

Sve to pokazuje da bezbjednost u kriptu više nije moguće graditi samo jednim slojem zaštite. Kako AI postaje sve dostupniji i napadačima i platformama, ključ će biti u tome koliko brzo sektor može da poveže tehničku odbranu, razmjenu podataka, saradnju sa institucijama i odgovornu upotrebu samih AI alata.